Thuyết tam quyền phân lập là gì? Có nên áp dụng vào Việt Nam không?

Lý thuyết phân quyền là gì? Nội dung của học thuyết tam quyền phân lập? Có nên áp dụng học thuyết tam quyền phân lập vào Việt Nam?

Tổ chức thực hiện quyền lực nhà nước là một nội dung quan trọng của chế độ chính trị của mỗi quốc gia. Mỗi mô hình nhà nước chọn cho mình một cách thức tổ chức quyền lực khác nhau. Hiện nay, ở nhiều nước trên thế giới, quyền lực nhà nước được tổ chức theo nguyên tắc “tam quyền phân lập”. Vậy tam quyền phân lập là gì? Thực tiễn hiện nay có nên vận dụng lý thuyết này để thực hiện tổ chức quyền lực ở Việt Nam?

1. Lý thuyết tam quyền phân lập là gì?

Học thuyết tam quyền phân lập là học thuyết về tổ chức bộ máy nhà nước tư sản do Locke, Montesky và Russo sáng lập dựa trên quan điểm cho rằng phải hạn chế sự lạm quyền bằng cách không tập trung quá nhiều quyền lực nhà nước vào tay nhà nước. . một cơ quan nhất định, trong đó 3 quyền lực của nhà nước là lập pháp, hành pháp và tư pháp được phân chia cho 3 cơ quan độc lập nắm giữ.

2. Nội dung lý thuyết tam quyền phân lập:

2.1. Ủy quyền ngang:

– Quyền lực nhà nước bị phân chia thành nhiều ngành, do các cơ quan khác nhau nắm giữ nên không một cá nhân, tổ chức nào có thể nắm trọn quyền lực nhà nước. Ví dụ, ở Mỹ, quốc hội có quyền lập pháp, tổng thống có quyền hành pháp, tòa án có quyền tư pháp.

Hoạt động của các cơ quan quyền lực công mang tính chuyên môn hóa, mỗi cơ quan chỉ hoạt động để thực hiện chức năng của mình, không làm ảnh hưởng đến hoạt động của các cơ quan khác.

– Quyền lực giữa các cơ quan quyền lực là cân bằng, không có loại quyền lực nào vượt trội. Các cơ quan quyền lực giám sát, kiềm chế, đối trọng và ức chế lẫn nhau, không cho ai lạm quyền.

– Ở nhiều nước hiện nay, tư tưởng phân quyền theo chiều ngang đã có một số thay đổi, chủ yếu là số nhánh quyền lực được phân chia khỏi quyền lực nhà nước. Ở một số quốc gia Nam Mỹ, quyền lực nhà nước đôi khi được chia thành bốn, năm hoặc thậm chí sáu bộ phận. Ví dụ, Nicaragua có thêm quyền thanh tra của Tổng thanh tra; Argentina chia thành 6 quyền.

Có ba mức độ biểu hiện của phân quyền theo chiều ngang trong bộ máy nhà nước hiện nay, đó là:

– Phân quyền cứng được áp dụng ở chế độ cộng hòa tổng thống, với đặc điểm là chính phủ chịu trách nhiệm trước nhân dân như Mỹ, Philippines, v.v.

– Phân quyền linh hoạt được áp dụng trong hệ thống nghị viện, chính phủ chịu trách nhiệm trước Quốc hội như Anh, Nhật Bản, v.v.

Xem thêm bài viết hay:  Hành chính nhà nước là gì? Đặc điểm và sơ đồ của bộ máy hành chính nhà nước?

– Phân quyền trong một nền cộng hòa hỗn hợp, chính phủ vừa chịu trách nhiệm trước nhân dân, vừa chịu trách nhiệm trước Quốc hội, như ở Pháp, Nga, v.v.

2.2. Quyền dọc:

Để hạn chế quyền lực nhà nước, quyền lực nhà nước không những phải được phân chia theo chiều ngang thành các ngành lập pháp, hành pháp và tư pháp mà còn phải tiếp tục được phân chia theo chiều dọc giữa chính quyền trung ương và địa phương. Chính trong sự phân quyền này, quyền lực nhà nước trung ương bị hạn chế. Đổi lại, quyền lực của chính quyền địa phương – chính quyền địa phương được chia thành lập pháp địa phương và hành pháp địa phương.

Nội dung chính của ý tưởng phân quyền theo chiều dọc được thể hiện như sau:

– Tồn tại hệ thống cơ quan quyền lực nhà nước do nhân dân bầu ra ở các cấp địa phương, song song với bộ máy nhà nước ở trung ương.

– Có sự phân định nhiệm vụ, trách nhiệm, quyền hạn cụ thể giữa chính quyền trung ương và chính quyền địa phương trên các lĩnh vực cụ thể; nhưng chủ yếu là chính quyền trung ương sẽ giải quyết các vấn đề công, vì lợi ích của cả cộng đồng xã hội, như: chủ quyền lãnh thổ, dịch vụ công,…; còn chính quyền địa phương sẽ phụ trách các vấn đề phát triển kinh tế – xã hội, giáo dục, văn hóa trên địa bàn, ngoài ra có thể chủ động hợp tác, trao đổi với các địa phương, tổ chức khác. tổ chức quốc tế trong phạm vi quyền hạn của mình.

– Tổ chức và hoạt động của các cấp chính quyền trong nhiệm vụ, quyền hạn của mình có tính độc lập tương đối với nhau. Chính quyền trung ương không có quyền điều hành, chỉ đạo chính quyền địa phương mà chỉ có quyền hoạch định chính sách, tạo hành lang pháp lý và kiểm tra, giám sát hoạt động của chính quyền cấp dưới. mọi lĩnh vực của chính quyền địa phương sẽ do Toà án hành chính xét xử độc lập.

Phân quyền theo chiều dọc được thực hiện theo hai cách:

– Phân quyền theo lãnh thổ: là cách thức phân quyền từ trung ương cho chính quyền địa phương theo địa giới hành chính và lãnh thổ. Việc tổ chức và quản lý các lãnh thổ này cần phải tính đến nguyện vọng và ý chí của cộng đồng dân cư. Vì vậy, tham gia vào cơ chế điều hành của bộ máy chính quyền địa phương, ngoài các cơ quan quản lý còn có các cơ quan do dân trực tiếp hoặc gián tiếp bầu ra. Tổ chức ở đây là tự quản. Các đơn vị hành chính không có sự độc lập về chính trị. Để tổ chức thực hiện các vấn đề phát triển của địa phương, đơn vị hành chính theo quy định của pháp luật có quyền thành lập Hội đồng tự quản ở địa phương, chịu sự kiểm tra của đại diện cơ quan quyền lực nhà nước. cấp trên. Cơ cấu tự trị yêu cầu chính quyền địa phương phải có cơ quan ra quyết định và cơ quan thực thi, tương tự như mô hình Nghị viện và Chính phủ.

Xem thêm bài viết hay:  Sarbanes-Oxley là gì? Tìm hiểu Đạo luật Sarbanes-Oxley?

– Phân công theo chuyên môn: Đó là cách phân quyền giữa các bộ chuyên ngành và chính quyền địa phương. Ví dụ như ở New Zealand, chính phủ không quản lý bất kỳ bệnh viện công nào, tất cả các bệnh viện đều được giao cho các bang quản lý. Các quan chức cấp cao của chính phủ khi ốm đau cũng phải đến các bệnh viện trong bang. Tùy theo tiêu chí cấp chính quyền địa phương, có thể chia cấp địa phương thành 4 cấp như Đức, Cameroon, Senegal,…; 3 cấp độ như Ý, Ấn Độ,…; 2 cấp như Đan Mạch, Nhật Bản,…; thậm chí 5 cấp như Pháp.

Nguyên tắc phân quyền theo chiều dọc cũng được thể hiện trong mối quan hệ giữa nhà nước liên bang và các bang. Việc tổ chức bộ máy nhà nước của các bang liên bang trước hết phải có sự phân biệt về thẩm quyền giữa liên bang và các bang. Các bang của nhà nước liên bang không có chủ quyền cả về đối nội và đối ngoại. Hiến pháp liên bang cấm các quốc gia hợp tác với nước ngoài về các vấn đề chính trị. Trong tổ chức của nhà nước liên bang, một vấn đề rất quan trọng là sự phân chia quyền lực giữa liên bang và các bang, sự phân chia theo chiều dọc. Sự phân chia quyền lực nhà nước theo chiều dọc giữa liên bang và các bang có ba hình thức:

– Quyền hạn đặc biệt chỉ có ở nhà nước liên bang.

– Quyền hạn đặc biệt của các bang.

– Quyền tài phán chung của liên bang và tiểu bang.

Để hạn chế quyền lực nhà nước của các bang, hiến pháp liên bang thường liệt kê các nhiệm vụ và quyền hạn của các thành viên. Ngoài những nhiệm vụ, quyền hạn đã liệt kê, nhà nước không được giải quyết. Hoặc ngược lại, nhà nước liên bang vẫn tôn trọng chủ quyền của các thành viên hợp thành có xu hướng liệt kê các quyền hạn hạn chế cho liên bang.

3. Có nên áp dụng thuyết tam quyền phân lập vào Việt Nam?

Trong thời gian gần đây, một số cá nhân lợi dụng việc chậm cụ thể hóa các quy định của Hiến pháp về cơ chế phân công, phối hợp và kiểm soát quyền lực nhà nước các cấp, tham nhũng của một số cán bộ. đảng viên và sự hoạt động kém hiệu quả của một số thiết chế trong bộ máy nhà nước… nhằm phủ định nguyên tắc tập trung dân chủ trong tổ chức cũng như hoạt động của bộ máy nhà nước và thổi phồng, thổi phồng, lý tưởng hóa học thuyết “tam quyền phân lập”. quyền hạn”. Đây là những luận điệu không mới, đã được các thế lực thù địch, phản động tuyên truyền, kích động nhằm xóa bỏ vai trò lãnh đạo của Đảng và chế độ xã hội chủ nghĩa ở nước ta. Có thể khẳng định ngay đó là một luận điệu sai trái, cực đoan và mang tính cơ hội chính trị.

Xem thêm bài viết hay:  Ngày 13/10 là ngày gì? Ý nghĩa ngày Doanh nhân Việt Nam?

Mặc dù học thuyết tam quyền phân lập có những ưu điểm nhất định như hạn chế sự lạm quyền, độc tài, chuyên chế cũng như nâng cao trách nhiệm của từng nhánh quyền lực nhưng trong tình hình hiện nay, học thuyết tam quyền phân lập nên và không nên áp dụng. vận dụng lý luận này vào việc tổ chức thực hiện quyền lực nhà nước ở Việt Nam vì:

– Điểm khác biệt cơ bản của phân quyền ở nước ta so với bản chất của mô hình phân quyền ở các nước tư sản là quyền lực nhà nước phải bảo đảm tính thống nhất thuộc về nhân dân. thuộc sở hữu của giai cấp vô sản và phải đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản. Để quyền lực vận hành có hiệu quả, các bộ phận của nó phải có sự kết hợp, ràng buộc, quy ước, quy định lẫn nhau trên cơ sở những nguyên tắc cơ bản, một cơ chế vận hành chung và phải đồng thời vận hành. nhịp nhàng trên cơ sở thực hiện đầy đủ, đúng nhiệm vụ, quyền hạn được quy định trong Hiến pháp và pháp luật.

– Điều này được Văn kiện Đại hội Đảng lần thứ XI ghi nhận: Pháp luật là sợi dây vô hình liên kết, ràng buộc các mối quan hệ giữa các yếu tố quyền lực khác nhau và quyền lực nhà nước không phải là phép cộng giản đơn giữa các yếu tố quyền lực khác nhau mà là tổng hòa của các yếu tố quyền lực”.

– Hiến pháp quy định những vấn đề có tính nguyên tắc về phân công, phân cấp, phân định thẩm quyền giữa trung ương và địa phương, giữa các cấp chính quyền địa phương, bảo đảm sự chỉ đạo thống nhất của trung ương, đồng thời phát huy tính năng động, sáng tạo, tự chủ của chính quyền địa phương và tự chịu trách nhiệm.

Chuyên mục: Bạn cần biết

Nhớ để nguồn bài viết: Thuyết tam quyền phân lập là gì? Có nên áp dụng vào Việt Nam không? của website thcstienhoa.edu.vn

Viết một bình luận