Cơ chế tập trung quan liêu bao cấp là gì? Đặc điểm, hậu quả?

Cơ chế kế hoạch hóa tập trung quan liêu bao cấp là gì? Nêu những nét cơ bản của cơ chế kế hoạch hóa tập trung quan liêu bao cấp? Hậu quả của kế hoạch hóa tập trung quan liêu bao cấp?

Sau năm 1960, miền Bắc nước ta đi lên xây dựng chủ nghĩa xã hội, sau đó tiến hành xây dựng đất nước theo cơ chế kế hoạch hóa tập trung quan liêu, bao cấp và đã đạt được nhiều thành công. Tuy nhiên, thời gian qua cùng với sự đổi mới của thế giới và trong nước, cơ chế kế hoạch hóa tập trung quan liêu, bao cấp cũng bộc lộ nhiều hạn chế và từ đó đòi hỏi Nhà nước phải có sự đổi mới để có thể phát triển hơn nữa.

1. Thế nào là cơ chế kế hoạch hóa tập trung quan liêu?

Cơ chế kế hoạch hoá tập trung quan liêu bao cấp về cơ bản được hiểu là cơ chế mà nền kinh tế nước ta vận hành dưới sự kiểm soát của Nhà nước về các yếu tố sản xuất cũng như phân phối thu nhập. nhập khẩu.

Nhà nước ta sẽ can thiệp sâu vào hoạt động của nền kinh tế, coi thường quy luật thị trường. Kinh tế nhà nước và kinh tế tập thể trong cơ chế kế hoạch hóa tập trung quan liêu, bao cấp sẽ giữ vai trò chủ đạo, các thành phần kinh tế khác không được chú trọng. Cơ chế kế hoạch hóa tập trung quan liêu, bao cấp tuy có những ưu điểm phù hợp với hoàn cảnh đất nước thời kỳ cũ nhưng cho đến nay cũng bộc lộ không ít hạn chế, nó đã kìm hãm sự phát triển của đất nước sau này. cái này.

2. Đặc điểm cơ bản của cơ chế kế hoạch hóa tập trung quan liêu bao cấp:

Cơ chế kế hoạch hóa tập trung quan liêu bao cấp có những đặc điểm cơ bản sau:

– Nhà nước ta thực hiện quản lý kinh tế chủ yếu bằng mệnh lệnh hành chính và dựa trên hệ thống các chỉ tiêu, pháp lệnh chi tiết được áp dụng từ trên xuống dưới. Nhà nước ta đặt ra các chỉ tiêu một cách chủ quan, sau đó sẽ đưa các chỉ tiêu đó xuống để các doanh nghiệp và hợp tác xã cùng thực hiện.

Còn việc cấp vốn, vật tư, giao sản phẩm cho Nhà nước trong cơ chế kế hoạch hóa tập trung quan liêu bao cấp cũng nằm trong chỉ tiêu Nhà nước giao. Điều này cũng sẽ buộc doanh nghiệp, hợp tác xã chỉ quan tâm đến một vấn đề duy nhất là hoàn thành chỉ tiêu.

– Các cơ quan hành chính nhà nước trong cơ chế kế hoạch hóa tập trung quan liêu bao cấp thường sẽ can thiệp quá sâu vào hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Những thiệt hại về vật chất do quyết định sai gây ra, Ngân sách Nhà nước sẽ phải chịu trách nhiệm.

Xem thêm bài viết hay:  Thực phẩm là gì? Phân loại và công dụng các loại thực phẩm?

Bên cạnh đó, Nhà nước ta thường chỉ coi trọng kinh tế quốc doanh và kinh tế tập thể, việc chỉ coi trọng kinh tế quốc doanh và kinh tế tập thể cũng sẽ hạn chế sự phát triển và đóng góp cho nền kinh tế. kinh tế của các thành phần kinh tế khác. Hệ quả là sẽ khiến các cơ quan quản lý Nhà nước phải làm thay chức năng quản lý sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.

– Quan hệ hàng hóa – tiền tệ của các chủ thể cũng sẽ bị coi nhẹ, chỉ là hình thức, quan hệ hiện vật là chính. Trong thời kỳ xuất hiện cơ chế kế hoạch hóa tập trung quan liêu, bao cấp, các công cụ cụ thể như giá cả, lãi suất, tiền lương sẽ chỉ được áp dụng với mục đích có thể tính toán một cách hình thức. Giá cả sẽ không phản ánh quan hệ cung cầu.

Mặt khác, tiền lương được quy định theo cấp bậc và thâm niên hành chính, theo chủ nghĩa bình đẳng chứ không phải theo hiệu quả lao động của từng đối tượng. Tất cả những điều đó trên thực tế cũng đã dẫn đến tình trạng khan hàng, gây khó khăn không chỉ về số lượng mà còn về chất lượng của nhiều mặt hàng khác.

xem thêm: Bộ máy quan liêu là gì? Bệnh quan liêu và giải pháp khắc phục bệnh quan liêu?

– Cơ chế kế hoạch hóa tập trung, quan liêu bao cấp với bộ máy quản lý cồng kềnh, nhiều cấp trung gian:

Hệ thống thể chế trong giai đoạn này còn chưa đồng bộ, còn chồng chéo, thiếu thống nhất, thủ tục hành chính trong cơ chế kế hoạch hóa tập trung, bao cấp còn rườm rà, phức tạp, trật tự, kỷ cương. không nghiêm khắc. Tổ chức bộ máy của đất nước còn khá cồng kềnh, nhiều tầng nấc, phương thức quản lý hành chính vừa quan liêu, vừa phân cấp chưa thông suốt, gây nhiều tác hại. Ngoài ra, đội ngũ cán bộ công chức nước ta thời điểm này còn nhiều yếu kém cả về phẩm chất, tinh thần và trách nhiệm.

3. Hậu quả của cơ chế kế hoạch hóa tập trung quan liêu bao cấp:

Trong thời kỳ tăng trưởng kinh tế theo chiều rộng, hay có thể hiểu là dựa vào tăng cường đầu tư, khai thác tài nguyên, nhân công rẻ và một số lợi thế khác, thì cơ chế kế hoạch hóa tập trung, quan liêu bao cấp cũng có những tác dụng nhất định. Cơ chế kế hoạch hoá tập trung quan liêu bao cấp đã cho phép tập trung tối đa các nguồn lực kinh tế, phát huy sức mạnh tổng hợp của cả nước vào các mục tiêu chủ yếu trong từng thời kỳ và điều kiện cụ thể. nhất là trong quá trình công nghiệp hóa theo hướng ưu tiên phát triển công nghiệp nặng. Cơ chế kế hoạch hóa tập trung quan liêu, bao cấp cũng đã góp phần quan trọng tạo sự thống nhất trong thực hiện các mục tiêu.

Xem thêm bài viết hay:  Ampe kế là gì? Cấu tạo, chức năng và nguyên lý hoạt động?

Trong điều kiện đất nước có chiến tranh, việc xây dựng cơ chế quản lý kinh tế kế hoạch hóa tập trung thực sự đã đáp ứng được yêu cầu của thời chiến, bởi khi đất nước bị xâm lược thì mục tiêu của cả nước là giải phóng dân tộc. Vì vậy, thực tế là trong giai đoạn đó, việc nước ta thực hiện kế hoạch hoá tập trung cũng sẽ góp phần quan trọng để có thể huy động tối đa sức dân để xây dựng và phát triển kinh tế vì mục tiêu tăng trưởng kinh tế. Thực hiện mục tiêu giải phóng dân tộc phải coi đây là nhiệm vụ chung, không phải của riêng ai.

Nhà nước ta cũng cần thực hiện chế độ trợ cấp đầy đủ, giúp các đối tượng là quân nhân khi ra chiến trường yên tâm phục vụ chiến tranh hơn, bởi những quân nhân này sẽ không phải lo lắng về gia đình. gia đình, vợ con ở nhà, vì nhà nước chu cấp mọi thứ.

Đối với kinh tế:

Trong thời kỳ nền kinh tế nước ta còn tăng trưởng chủ yếu theo chiều rộng thì cơ chế kế hoạch hóa tập trung quan liêu, bao cấp đã có tác dụng nhất định, như đã phân tích ở trên cơ chế kế hoạch hóa tập trung quan liêu. Chế độ bao cấp ra đời đã cho phép tập trung tối đa các nguồn lực kinh tế vào mục đích chủ yếu trong từng thời kỳ và điều kiện cụ thể, nhất là trong quá trình công nghiệp hóa theo hướng ưu tiên phát triển công nghiệp nặng. .

Tuy nhiên, cùng với thời gian, cơ chế kế hoạch hóa tập trung quan liêu bao cấp ngày càng trở nên không phù hợp với hoàn cảnh của đất nước. Có thể thấy, cơ chế kế hoạch hóa tập trung quan liêu, bao cấp đã triệt tiêu cạnh tranh, kìm hãm tiến bộ khoa học công nghệ, triệt tiêu động lực phát triển kinh tế của các chủ thể là người lao động, các tổ chức và cá nhân. Cơ chế này cũng không kích thích được tính năng động, sáng tạo của các đơn vị sản xuất kinh doanh. Chính vì nguyên nhân này mà nền kinh tế nước ta lâm vào tình trạng trì trệ và khủng hoảng.

Xem thêm bài viết hay:  Chế độ phong kiến Trung Quốc được xác lập, hình thành khi nào?

xem thêm: Sự khác biệt giữa nền kinh tế bao cấp và nền kinh tế thị trường là gì?

Đối với văn hóa:

Biểu hiện rõ nhất của cơ chế kế hoạch hóa tập trung, quan liêu bao cấp đó là văn nghệ sĩ tuy được tập hợp thành các hội sáng tác, nhưng xét thấy cơ cấu và cách thức hoạt động của các hội sáng tác này về cơ bản vẫn giống như mọi tổ chức hành chính sự nghiệp. cơ quan của nhà nước. Văn nghệ sĩ chuyên nghiệp cũng là những người làm công ăn lương, làm công ăn lương để thực hiện các sáng tác. Trên thực tế, điều này có mặt tốt của nó và nó đã hoạt động tốt trong quá khứ.

Quy tắc sàng lọc của thời kỳ này đã không hoạt động. Số lượng văn nghệ sĩ chuyên nghiệp đến một lúc nào đó sẽ thực sự vượt quá tỷ lệ cần thiết so với dân số, bên cạnh đó, số lượng văn nghệ sĩ chuyên nghiệp cũng sẽ quá tải so với khả năng cung ứng vật chất của nhân dân. kinh tế đất nước.

Không những thế, văn nghệ sĩ cũng không sống chủ yếu bằng sáng tác. Một số đã trở thành quan chức hàng đầu, ngoài những lợi ích của quan chức cấp cao, nếu những văn nghệ sĩ này vẫn còn sáng tác, họ còn được hưởng đặc quyền khen ngợi địa vị, và khả năng quan trọng. quan liêu hóa, xa rời đời sống nhân dân của các đối tượng này hơn các đồng nghiệp khác.

Đối với xã hội:

Cơ chế kế hoạch hóa tập trung quan liêu bao cấp này ra đời trong thời kỳ đất nước vừa trải qua những năm tháng đau thương của chiến tranh. Tình hình xã hội thời kỳ này cũng diễn biến phức tạp và phức tạp. Vì vậy, cơ chế kế hoạch hóa tập trung quan liêu, bao cấp cũng đã góp phần ổn định đời sống xã hội, giữ gìn trật tự xã hội.

Khi nền kinh tế thế giới chuyển sang giai đoạn phát triển theo chiều sâu trên cơ sở ứng dụng những thành tựu của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại thì cơ chế kế hoạch hóa tập trung quan liêu bao cấp này càng bộc lộ rõ. khuyết điểm của nó. Việc tiếp tục thực hiện cơ chế kế hoạch hóa tập trung quan liêu, bao cấp đã làm cho nền kinh tế của các nước xã hội chủ nghĩa, trong đó có nước ta, lâm vào khủng hoảng trầm trọng.

Chuyên mục: Bạn cần biết

Nhớ để nguồn bài viết: Cơ chế tập trung quan liêu bao cấp là gì? Đặc điểm, hậu quả? của website thcstienhoa.edu.vn

Viết một bình luận