Bản chất là gì? Mối quan hệ biện chứng giữa bản chất và hiện tượng?

Bản chất là gì? Hiện tượng là gì? Mối quan hệ biện chứng giữa bản chất và hiện tượng? Ý nghĩa phương pháp luận? Bản chất và hiện tượng cũng mâu thuẫn?

Bản chất và hiện tượng đều tồn tại khách quan. Theo chủ nghĩa Mác – Lênin, quan điểm duy tâm không thừa nhận hoặc hiểu đúng về sự tồn tại khách quan của bản chất và hiện tượng, cho rằng bản chất không thực sự tồn tại, bản chất chỉ là cái tên trống rỗng. do con người tạo ra, tuy hiện tượng tồn tại nhưng nó chỉ là sự tổng hợp các cảm giác của con người, chỉ tồn tại trong chủ quan của con người.

Những người theo chủ nghĩa duy tâm khách quan, mặc dù thừa nhận sự tồn tại thực sự của tự nhiên, nhưng theo họ, bản thân nó không phải là sự vật, mà chỉ là những thực thể tinh thần. Vì vậy, bản chất là gì? Ý nghĩa phương pháp luận, mối quan hệ biện chứng giữa bản chất và hiện tượng?

1. XÓABản chất cái gì?

Bản chất là phạm trù triết học chỉ tổng hợp tất cả những mặt, những mối liên hệ tất nhiên tương đối ổn định bên trong sự vật, quy định sự vận động và phát triển của sự vật đó. Ví dụ, trong một xã hội có giai cấp, nhà nước thực chất là công cụ chuyên chính của giai cấp thống trị về kinh tế trong xã hội. Bản chất này được thể hiện dưới nhiều hình thức cụ thể khác nhau tuỳ thuộc vào quan hệ giai cấp trong xã hội. Bản chất gắn liền với cái chung nhưng không phải cái chung nào cũng là bản chất. Chỉ những cái chung quy định sự phát triển, vận động của sự vật mới là cái chung. Ví dụ, người Việt Nam (nói chung) có điểm chung là tóc đen và da vàng. Nhưng tóc đen da vàng chung không phải là bản chất chung của người Việt Nam. Bản chất và quy luật là những phạm trù có cùng cấp độ, nhưng bản chất rộng hơn và phong phú hơn quy luật.

Tóm lại, bản chất là tổng thể tổng hòa các mặt, các mối liên hệ tất nhiên tương đối ổn định bên trong sự vật, quy định sự vận động, phát triển của sự vật đó.

Ví dụ: Bản chất con người là tổng hòa các mối quan hệ xã hội trong cuộc sống. Nếu ai đó không có bất kỳ mối quan hệ xã hội nào, dù chỉ một chút, thì người đó không phải là con người theo đúng nghĩa của từ này.

2. Hiện tượng là gì?

Hiện tượng là sự biểu hiện những mặt bên ngoài và những mối liên hệ bản chất của sự vật, hiện tượng.

Ví dụ: Màu da cụ thể của một người là trắng, vàng, đen… chỉ là một hiện tượng, một vẻ bề ngoài.

Xem thêm bài viết hay:  Cách sắm lễ, dâng bái và văn khấn xin lộc Mẫu Đền Suối Mỡ

Qua đó, bản chất là mặt bên trong, tương đối ổn định của hiện thực khách quan. Nó ẩn đằng sau vẻ bề ngoài của hiện tượng và biểu hiện qua chúng.

Ngược lại, hiện tượng là mặt bên ngoài, cơ động hơn, khả biến hơn của hiện thực khách quan. Đó là hình thức biểu hiện của tự nhiên.

3. Mối quan hệ biện chứng giữa bản chất và hiện tượng:

Theo quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng, bản chất và hiện tượng có mối quan hệ biện chứng sau:

3.1. Bản chất và sự tồn tại khách quan trong đời sống:

Bản chất và hiện tượng đều có thật, tồn tại khách quan không phụ thuộc vào việc con người có nhận thức được nó hay không.

Lý do là vì:

+ Bất kỳ sự vật nào cũng được tạo thành từ những yếu tố nhất định. Các yếu tố này tham gia trong mối liên hệ qua lại, đan xen lẫn nhau, trong đó có những mối liên hệ tất nhiên, có tính chất tương đối ổn định. Các mối liên hệ này tạo thành bản chất của sự vật.

Vật thể tồn tại khách quan. Nhưng các quan hệ tất nhiên là tương đối ổn định bên trong sự vật nên tất nhiên chúng cũng tồn tại khách quan.

+ Hiện tượng chỉ là cái biểu hiện bản chất ra bên ngoài cho ta thấy, nên hiện tượng cũng tồn tại khách quan.

3.2. Sự thống nhất giữa bản chất và hiện tượng:

Không chỉ tồn tại khách quan, bản chất và hiện tượng còn có mối quan hệ hữu cơ, gắn bó hết sức chặt chẽ với nhau.

3.3. Mọi sự vật là một thể thống nhất giữa bản chất và hiện tượng:

Sự thống nhất đó trước hết được thể hiện ở chỗ:

Bản chất luôn bộc lộ qua hiện tượng. Bất kỳ bản chất được tiết lộ thông qua các hiện tượng tương ứng.

Hiện tượng bao giờ cũng là biểu hiện của bản chất. Hiện tượng nào cũng là biểu hiện của bản chất ở mức độ ít hay nhiều.

Về cơ bản, bản chất và hiện tượng tương thích với nhau. Không có bản chất nào tồn tại một cách thuần túy, không có hiện tượng. Ngược lại, cũng không có hiện tượng nào không phải là biểu hiện của một bản chất nhất định.

3.4. Bản chất khác nhau sẽ bộc lộ hiện tượng khác nhau:

Khi bản chất thay đổi thì hiện tượng tương ứng với nó cũng sẽ thay đổi. Khi bản chất biến mất, hiện tượng biểu hiện của nó cũng biến mất.

– Chính nhờ sự thống nhất giữa bản chất và hiện tượng, giữa cái quy định sự vận động, phát triển của sự vật với những biểu hiện muôn hình, muôn vẻ của nó mà chúng ta có thể tìm thấy điểm chung trong nhiều hiện tượng. đặc biệt là tìm ra quy luật phát triển của các hiện tượng này.

Xem thêm bài viết hay:  Kết bài Chữ người tử tù của Nguyễn Tuân ngắn gọn, siêu hay

4. Ý nghĩa phương pháp luận:

Để nhận thức đúng sự thật, sự vật hiện tượng không được dừng lại ở hiện tượng bên ngoài mà phải đi sâu vào bản chất. Phải thông qua nhiều hiện tượng khác nhau mới nhận thức đúng và đầy đủ bản chất. Theo V. I. Lênin: “Tư tưởng của con người đi sâu vô cùng, từ hiện tượng đến bản chất, từ bản chất cấp một… đến bản chất cấp hai…”.

Nhiệm vụ của nhận thức nói chung và khoa học nhận thức nói riêng là vạch ra bản chất của sự vật.

Trong hoạt động thực tiễn phải dựa vào bản chất, không dựa vào hiện tượng.

– Vì bản chất của sự tồn tại khách quan là ở bên trong bản thân sự vật, nên chỉ có thể tìm ra bản chất của sự vật ở bên trong sự vật chứ không thể ở bên ngoài nó. Khi kết luận về bản chất của sự vật, cần tránh những nhận định chủ quan, võ đoán.

– Do bản chất không tồn tại ở dạng thuần túy mà luôn bộc lộ ra bên ngoài thông qua các hiện tượng tương ứng nên chỉ có thể tìm ra bản chất trên cơ sở nghiên cứu các hiện tượng.

Trong quá trình nhận thức bản chất của sự vật, hiện tượng khác nhau phải xem xét dưới nhiều góc độ khác nhau.

Sở dĩ như vậy là vì sự vật hiện tượng bao giờ cũng biểu hiện bản chất dưới hình thức biến đổi, có khi làm sai lệch bản chất.

Nhưng trong một hoàn cảnh nhất định và trong một phạm vi thời gian nhất định, không bao giờ chúng ta có thể xem xét đầy đủ tất cả các hiện tượng biểu hiện bản chất của sự vật. Vì vậy, chúng ta phải ưu tiên xem xét các hiện tượng điển hình trong những hoàn cảnh điển hình.

Tất nhiên, kết quả của một cuộc kiểm tra như vậy có thể chưa phản ánh đầy đủ bản chất của sự việc. Nhưng điều đó chỉ phản ánh một mức độ nào đó của nó. Quá trình đi vào nắm bắt các cấp độ tiếp theo, ngày càng đi sâu vào tự nhiên của sự vật là một quá trình rất khó khăn, lâu dài, công phu và không bao giờ kết thúc.

Chính vì vậy, khi kết luận về tự nhiên của mọi thứ, chúng ta cần phải rất cẩn thận.

5. GỠ BỎBản chất và hiện tượng cũng có những mâu thuẫn:

Sự thống nhất giữa bản chất và hiện tượng là sự thống nhất biện chứng.

Nghĩa là trong sự thống nhất đó có sự khác biệt.

Nói cách khác, mặc dù bản chất và hiện tượng thống nhất với nhau, về bản chất tương thích với nhau, nhưng chúng không bao giờ hoàn toàn tương thích với nhau.

Xem thêm bài viết hay:  Con sông nào có lưu lượng nước lớn nhất Việt Nam và thế giới?

Sở dĩ như vậy vì bản chất của sự vật luôn thể hiện qua sự tương tác của sự vật đó với sự vật xung quanh. Những sự vật xung quanh đó trong quá trình tác động qua lại đã tác động đến hiện tượng, làm thay đổi nhất định nội dung của hiện tượng.

Kết quả là hiện tượng tự biểu hiện nhưng bản chất không phải là biểu hiện.

Sự thiếu trùng hợp hoàn toàn làm cho sự thống nhất giữa bản chất và hiện tượng trở thành sự thống nhất mâu thuẫn.

Mâu thuẫn về sự thống nhất giữa bản chất và hiện tượng thể hiện ở:

+ Bản chất phản ánh cái chung tất yếu, cái chung quyết định sự tồn tại và phát triển của sự vật. Hiện tượng phản ánh cái cá biệt.

Do đó, cùng một bản chất có thể biểu hiện thành vô số hiện tượng khác nhau tùy theo sự biến đổi của điều kiện và hoàn cảnh.

Nội dung cụ thể của mỗi hiện tượng không chỉ phụ thuộc vào bản chất, mà còn phụ thuộc vào hoàn cảnh cụ thể mà bản chất đó được biểu hiện. Vì vậy, hiện tượng phong phú hơn bản chất. Ngược lại, bản chất sâu xa hơn hiện tượng.

Bản chất là mặt ẩn sâu bên trong của hiện thực khách quan. Hiện tượng là mặt bên ngoài của hiện thực khách quan đó.

Sự vật hiện tượng biểu hiện bản chất của chúng không phải ở dạng nguyên dạng như bản chất vốn có của chúng mà ở dạng biến đổi, thường xuyên làm sai lệch nội dung chân thực của bản chất. Ví dụ: Nhúng một phần của thước vào chậu nước, ta thấy thước bị cong, trong khi thực tế thước vẫn thẳng.

– Tính chất tương đối ổn định, chậm thay đổi. Còn hiện tượng bất ổn thì nó luôn trôi qua, biến đổi nhanh hơn bản chất.

Sở dĩ có tình trạng đó là vì nội dung của một hiện tượng không chỉ do bản chất của sự vật, mà còn do điều kiện tồn tại bên ngoài của nó, do tác động qua lại của nó với sự vật xung quanh quyết định.

Những điều kiện tồn tại bên ngoài và sự tác động lẫn nhau của sự vật này với sự vật khác không ngừng thay đổi. Cho nên hiện tượng không ngừng thay đổi, còn bản chất thì không đổi.

Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là bản chất luôn giữ nguyên từ khi sinh ra cho đến khi chết. Bản chất cũng thay đổi, nhưng thay đổi rất chậm so với hiện tượng.

Chuyên mục: Bạn cần biết

Nhớ để nguồn bài viết: Bản chất là gì? Mối quan hệ biện chứng giữa bản chất và hiện tượng? của website thcstienhoa.edu.vn

Viết một bình luận